https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

ODIOUS OCEANS
Lời © Anita Ganeri,1999
Minh họa © Mike Phillips,1999
Bản tiếng Việt xuất bản độc quyền theo hợp đồng chuyển nhượng giữa
Scholastic UK Limited và Nhà xuất bản Trẻ.

https://thuviensach.vn

Người dịch:
TRỊNH HUY TRIỀU

NHÀ XUẤT BẢN TRẺ

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

Địa lý. Nghe đã thấy rùng mình đúng không? Thực ra nó là thứ gì
vậy? Toàn về những dòng sông tẻ ngắt chảy qua, những thung lũng
vắng teo tại những đất nước xa lắc xa lơ mà bạn chưa từng nghe tên
bao giờ? Đúng thế! Địa lý kể những chuyện kiểu như thế. Nhưng nó
cũng đề cập đến rất nhiều điều thú vị khác. Đừng bao giờ để thầy địa
lý của bạn có cơ hội “mở máy”. Điều kinh khủng nhất là các giáo viên
địa lý thường nói tràng giang đại hải về chủ đề yêu thích của mình.

NÀO, EM NÀO CÓ THỂ CHỈ RA CON SÓNG TRIỀU CƯỜNG*?

HI HI!

Vậy chứ thực ra các nhà địa lý làm những gì? Hãy thử như thế này
xem. Đứng bên cửa sổ, kiếm một góc nhìn thật tốt. Nhìn kỹ hơn xem
nào. Bạn thấy gì? Một bụi cây? Một vài đám mây trên bầu trời? Đồng
cỏ? Hay con đường dẫn đến tiệm trò chơi điện tử?
CÓ PHẢI CON CHÓ ĐANG PHÁ CHẬU HOA YÊU QUÝ CỦA MẸ?

* đó là tên đặt cho những con sóng lớn dâng lên ở sông khi nước triều từ biển
tràn vào. Và CHẲNG LIÊN QUAN GÌ ĐẾN THẦY GIÁO CẢ!

https://thuviensach.vn

Hoan hô! Bạn đã được coi là một nhà địa lý học rồi đấy. Tại sao ư?
Ừm, thực ra từ địa lý (geography) được tạo ra từ hai từ Hy-Lạp cổ,
có nghĩa là “môn khoa học miêu tả thế giới”. Và bạn vừa làm được
điều đó còn gì nữa. (Còn con chó chắc chắn sẽ ăn đòn!)
Tuy nhiên, địa lý học đôi khi cũng có những nhầm lẫn tồi tệ. Lấy
“Trái đất” của chúng ta làm ví dụ. Thật không phải chút nào khi đặt
tên như thế cho một hành tinh mà nước nhiều hơn đất. Gọi nó là
hành tinh “Đại dương” hợp lý hơn không? Đại dương chiếm diện tích
lớn nhất trên Trái đất. Đó cũng là chủ đề chính của chúng ta trong
quyển sách này.
Với Đại dương khó thương bạn có thể...
• Lặn sâu xuống đáy biển với Dirk thợ lặn.

TỚ LÀ DIRK – VÀ TỚ CŨNG LÀ
MỘT NHÀ HẢI DƯƠNG HỌC*

• Học cách yêu một con cá mập trắng (bạn sẽ làm được mà!).
TỚ CŨNG MUỐN
CÓ MỘT CON!

* thuật ngữ chỉ nhà khoa học chuyên nghiên cứu về biển

6

https://thuviensach.vn

• Tìm hiểu nguyên nhân vụ đắm tàu Titanic.
• Thử kiểm tra xem mình có đủ khả năng gia nhập Hải quân không.
Bạn sẽ không còn thấy địa lý chán ngắt nữa đâu.

NÀO,
XUỐNG ĐÁY THÔI

7

https://thuviensach.vn

Cuộc hành trình xuống (gần) đáy biển
Buổi sáng ngày 23-1-1960, đúng 8h15', hai người đàn ông mỉm
cười căng thẳng chào tạm biệt các bạn đồng nghiệp của mình, rồi
chui vào khoang nhỏ bằng thép gắn bên dưới một cái tựa như thùng
phuy lớn hơi thuôn thuôn.

TẠM BIỆT!

THUẬN
BUỒM
XUÔI GIÓ!

Ừ, HẸN
GẶP LẠI!

Họ sắp sửa dấn thân vào cuộc hành trình để đời, có thể sẽ ghi tên
họ vào những cuốn sách địa lý. Khoang thép bằng cỡ chiếc xe con,
với đủ thứ máy móc thiết bị nên chỉ còn một khoảng trống nhỏ vừa
đủ cho hai người ngồi. Nhưng cả hai đều biết đây không phải là một
chuyến dạo chơi. Chiếc cần cẩu trên tàu từ từ thả khoang thép xuống
dòng nước sâu thẳm của Thái Bình dương. Hai người đàn ông bắt tay,
chúc nhau may mắn. Hành trình tới một nơi xa lạ của họ đã bắt đầu...

8

https://thuviensach.vn

Hai người đó là những nhà khoa học, tiến sĩ Jacques Piccard và
Trung úy Don Walsh thuộc Hải quân Mỹ. Con tàu kỳ quặc của họ có
tên là Trieste. Về kỹ thuật, nó là chiếc tàu lặn thăm dò biển sâu,
giống như một chiếc tàu ngầm mini. Nhiệm vụ của họ là lặn xuống
đáy vực sâu Challenger, thuộc rãnh Marrianas, một vực sâu dưới lòng
biển, và là nơi sâu nhất con người biết đến. Chưa một ai từng thử làm
chuyện này. Và cũng không một ai biết liệu họ có làm được không.
Piccard và Walsh lo âu ngồi yên trong sự im lặng rợn người khi tàu
Trieste chui vào dòng nước tối tăm lạnh giá. Họ đang chờ tín hiệu từ
máy dò âm thanh báo hiệu tàu gần đến đáy.

Cả hai biết rất rõ họ phải đối mặt những nguy hiểm trong chuyến
thám hiểm này. Nhưng những gì đang chờ đợi họ bên dưới làm sao
lường trước được. Liệu tàu Trieste có đủ vững vàng đến phút cuối
cuộc hành trình. Và chưa hết. Chỉ có lớp vỏ thép dày che chở họ khỏi
sức ép của khối nước khổng lồ bên ngoài (Hãy thử tưởng tượng sức
nặng của cả một chiếc xe tải đang đè lên ngón tay của bạn). Xuống
đến độ sâu khoảng 9.000m, họ kéo phanh hãm, giảm tốc độ của
tàu, đề phòng tai nạn lúc tiếp đất. Thình lình, có tiếng va chạm rợn
người RAAẮCC!
“Cái quái gì thế?” Piccard nhìn xung quanh lo lắng.
9

https://thuviensach.vn

Trong chốc lát, tim họ như muốn nhảy khỏi lồng ngực... nhưng hóa
ra chỉ là báo động nhầm. Một trong những cửa kính ngoài của Trieste
bị vỡ dưới sức ép khủng khiếp của nước. Tuy vậy, con tàu vẫn ngon
lành vững chãi. Cả hai thở phào. Và rồi giây phút họ vừa mong vừa
sợ đã đến. Đồng hồ chỉ 1h06' chiều, sau 4 giờ 48 phút căng thẳng,
tàu Trieste chạm nhẹ và trượt dài lên bề mặt đầy bùn dưới đáy vực
sâu Challenger, rồi từ từ dừng lại.
Tim đập thình thịch, Piccard và Walsh bật đèn pha háo hức nhìn
vào một thế giới chưa một ai được thấy - nơi sâu nhất, tăm tối nhất
đại dương. Trong làn nước đen kịt kì quái, có cái gì đó đang chuyển
động! Thật vô lý - không một sinh vật nào có thể sống dưới độ sâu
này được! Lượng Ôxy ở đây quá thấp để tồn tại. Có chắc không?
Khoa học đã nhiều lần tẽn tò rồi. Cái đang chuyển động đó trông
như một con cá bơn, dẹt lét và trắng bệch như ma. Chắc chắn đó là
một sinh vật sống. Ngay sau đó, một sinh vật nhỏ, trông hơi giống
tôm có màu hồng nhạt bơi vụt qua.
Răng đánh lập cập vì lạnh, Piccard và Walsh bỏ ra 20 phút để nhai
kẹo sô-cô-la lấy sức. Rồi, bỏ bớt hai cục ballat dằn tàu (giúp tàu
nặng, dễ xuống sâu hơn), họ chậm rãi nổi dần lên, và lên đến mặt
biển sau 3 tiếng 17 phút, lúc 4h56' chiều.

10

https://thuviensach.vn

Cuộc hành trình 22km lấy mất của họ 8 tiếng rưỡi. Họ đã xuống
đến độ sâu gần 11km, sâu hơn bất kỳ ai khác từ trước đến nay. Kỷ
lục đáng kinh ngạc của Piccard và Walsh cho đến giờ vẫn chưa bị
phá. Và đây cũng là một trong những thành tựu vĩ đại nhất trong
việc khám phá đại dương từ trước tới nay.

11

https://thuviensach.vn

Việc thám hiểm đại dương khó thương bằng tàu ngầm có thể nằm
ngoài khả năng của bạn. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều cách khác an toàn
hơn. Nhưng đợi đã, đừng vội vàng nhảy vào ngay. Có rất nhiều điều
bạn phải biết trước khi bắt đầu. Ví dụ như là:
• Các đại dương nằm ở đâu?
• Chúng là cái gì?
• Tại sao đại dương lại xuất hiện đầu tiên? (OK, chỉ ba câu hỏi,
nhưng ai quan tâm?)
Hãy nhìn sang bản đồ bên cạnh.
Như bạn thấy, đại dương thật là TO LỚN. Nó cũng ướt chèm nhẹp
và mặn chát chúa. Trong đó toàn những loài động thực vật khác
thường. Thực sự là đại dương bao la đến nỗi, vẫn còn hàng trăm
kilômét đáy biển sình lầy mà con người chưa từng biết đến. Thực
tế cho đến gần đây nhiều nhà địa lý vẫn cho rằng đáy biển phẳng
lì và toàn cát. (Tất nhiên, chưa một ai trong số họ được đến đó, và
không một ai trong số họ thực sự biết. Và họ phải nói điều gì đó).
Ngày nay, chúng ta biết dưới đó có núi cao, vực sâu, những núi lửa
còn hoạt động, và động đất hay sụt lở đất diễn ra như cơm bữa. Bạn
tin nổi không? Tất cả ở dưới nước. Ghê quá đi mất!

Những điều hấp dẫn về đại dương khó thương
1 Đại dương chiếm đến hai phần ba bề mặt Trái đất. Như tôi đã nói,
đại dương rất lớn mà lị! Và quá nửa lượng nước đó nằm trong
một đại dương - Thái Bình dương. Xếp sau nó là Đại Tây dương,
Ấn Độ dương rồi mới đến Nam dương và Bắc Băng dương. Quanh
năm suốt tháng, Bắc Băng dương lạnh tê tái, bị phủ một lớp băng
dày cui và Bắc Cực nằm ngay chính giữa. Nam dương cũng lạnh
chả kém, nhưng đó không phải là vấn đề chính của nó. Một số
nhà địa lý lắm chuyện cho rằng nó không tồn tại! Họ khẳng định
12

https://thuviensach.vn

13

https://thuviensach.vn

DÃY
ANDES

THÁI BÌNH
DƯƠNG

MỸ

NAM MỸ

BẮC

RỪNG RẬM
AMAZON

ĐẠI TÂY
DƯƠNG

NAM DƯƠNG

PHI CHÂU

BẮC BĂNG DƯƠNG

BẮC CỰC

ẤN ĐỘ
DƯƠNG

KIM TỰ THÁP

CHÂU

ĐỈNH EVEREST

Á

SỐNG ĐẠI TÂY DƯƠNG

AUSTRALIA

H
I BÌN
THÁ NG
DƯ Ơ

nó là một phần của Đại Tây dương, Ấn Độ dương và Thái Bình
dương chứ không phải một đại dương đích thực. Chỉ nhiễu sự!
ĐÂU, TÔI CÓ THẤY GÌ ĐÂU!
ĐẠI DƯƠNG
PHÍA NAM

2 Thầy giáo địa lý có thể nói rằng biển màu xanh. Chớ có tin dù chỉ
một chữ. Biển chỉ có màu xanh vào những ngày nắng đẹp, khi
mặt nước phản chiếu màu trời. Thời gian còn lại, biển hơi có màu
xanh lục hoặc xám. Biển có màu xanh lục là dấu hiệu tốt, bởi vì:

BIỂN CHỨA ĐẦY CÁC THỰC VẬT BÉ XÍU BỔ DƯỠNG GỌI LÀ TẢO.
NÓ CHÍNH LÀ THỨC ĂN CỦA NHỮNG SINH VẬT BIỂN NHỎ,
RỒI ĐÁM NÀY BỊ NHỮNG CON TO HƠN XƠI VÀ NHỮNG CON TO
HƠN NỮA LẠI CHÉN CÁC CON TO HƠN NÀY – CẬU HIỂU KHÔNG.

Xin nói thêm, có nhiều biển thậm chí không mang màu xanh lục,
xám hay xanh dương. Bạch Hải trắng xóa vì băng tuyết. Và, thi thoảng
Biển Đỏ (Hồng Hải) tràn ngập loài thực vật nhỏ màu đỏ (một kiểu
tảo khác) khiến nó chuyển sang màu đỏ nhạt.
14

https://thuviensach.vn

3 Đại dương đã được khoảng 4 tỷ năm tuổi (già hơn cả bà cố của
bà cố của bà cố của bạn). Ngay trước khi nó xuất hiện, Trái đất
ra đời từ một đám mây khí và bụi lớn. Khi Trái đất nguội đi và rắn
lại, hơi nước (chính là nước dưới dạng khí) từ những vụ phun trào
núi lửa trên mặt đất bay lên không trung. Ở trên cao, hơi nước
nguội dần, kết lại thành những đám mây. Và mưa xối xả xuống
mặt đất, tạo thành những đại dương đầu tiên.

ĐẠI DƯƠNG HÌNH THÀNH
4 Những đại dương đầu tiên không phải
là nơi thích hợp cho du lịch. Quên
những bãi cát vàng trải nắng ấm áp
đi. Nước biển khi đó nóng bỏng da và
hơi chua chua. Ngày nay, nó mặn bởi
vì, ừm, có muối ở trong mà. Chính là
muối bạn vẫn dùng khi nấu ăn ấy.
Một phần muối đến từ các vụ phun
trào núi lửa dưới biển. Một phần đến từ những cơn mưa. Phần
lớn đến từ đất đá trên đất liền, bị sông ngòi cuốn ra biển. Thực
sự có rất nhiều muối, đủ để phủ kín bề mặt Trái đất một lớp dày
tới 150m.

CAO ỐC EMPIRE STATE
THÁP EIFFEL
CỘT GHI CÔNG
NELSON?

15

150M
TOÀN
MUỐI

https://thuviensach.vn

5 Để biết nước biển mặn nhạt thế nào, người ta phải đo độ mặn.
Về nguyên tắc, nó được tính bằng lượng muối có trong 1000 phần
nước, hay p.s.u (Đơn vị muối thực tế - practical salinity units).
Càng nhiều muối trong nước biển, bạn càng dễ nổi.

SÔNG HAY HỒ

ĐỘ MẶN: 0 P.S.U.

BIỂN BÌNH THƯỜNG

ĐỘ MẶN: 35 P.S.U.

BIỂN ĐỎ

ĐỘ MẶN: 42 P.S.U.

Hãy thử làm thí nghiệm nhỏ này

Tự làm ra Biển Đỏ
Bạn cần:
• Một ít muối
• Một ít nước
• Một cái xô
• Một vài giọt phẩm màu đỏ (không bắt buộc)
16

https://thuviensach.vn

Cách làm:
1. Cho 4 thìa muối vào 1 lít nước.
2. Khuấy đều cho đến khi muối tan hết.
3. Cho vài giọt phẩm màu đỏ vào (Biển Đỏ mà!)
4. Thử hớp một ngụm (ngụm bé thôi nhé).
Đấy, Biển Đỏ mặn như thế đấy!

6. Có những chuyện hết sức thú vị đã xảy ra trong lịch sử đại dương.
Khoảng 6,5 triệu năm trước, Địa Trung hải bị cắt lìa hoàn toàn
khỏi Đại Tây dương. Một nghìn năm sau, nước biển cạn khô dưới
sức nóng của Mặt trời, để lại một lớp muối dày 1km. Cuối cùng
thì mực nước Đại Tây dương lại dâng lên và một thác nước khổng
lồ tràn qua eo Gibraltar (eo biển nối Đại Tây dương và Địa Trung
hải) đổ vào Địa Trung hải. Dù vậy vẫn phải gần 100 năm sau Địa
Trung hải mới trở lại như xưa.
7. Lấy mặt biển làm chuẩn (để đo độ cao) cũng có chút hơi phi lý.
Như mọi thứ khác, nó cũng có lúc lên cao, có lúc xuống thấp.
Trong suốt Kỷ Băng Hà cuối cùng - 18.000 năm trước - một lượng
lớn nước bị đóng băng, khiến cho mặt biển thấp hơn bình thường
100m. Đủ để có thể đi bộ từ Anh sang Pháp - tất nhiên nếu bạn
có thể bỏ ra vài chục ngày. Sau đó mực nước biển dâng dần lên
10cm mỗi 100 năm. Các nhà địa lý biết được nước biển dâng lên
trong suốt 5.000 năm qua nhờ vào những bộ xương và răng của
các loài động vật có vú sống trên cạn như voi ma-mút, ngựa tìm
được ở dưới đáy biển. Chúng bị chìm khi nước biển dâng lên.
17

https://thuviensach.vn

HIỆN TƯỢNG NÀY ĐƯỢC GỌI LÀ “SỰ THAY ĐỔI MỰC
NƯỚC BIỂN”. RIÊNG VỚI TỚ THÌ VẪN THẾ!

PHÁP

Thử thầy chút chơi
Thầy giáo địa lý của bạn biết rõ về biển đến mức độ nào? Hãy thử
vò đầu bứt tai như đang suy nghĩ và hỏi:

THƯA THẦY,
BIỂN NẶNG
BAO NHIÊU
VẬY THẦY?

lên đầu bạn đấy. Oái!
lực nước. Tại nơi sâu nhất, áp lực nước ngang với 20 con voi đè
càng xuống sâu, bạn càng cảm thấy nặng không? Đó gọi là áp
Hay 1.200.000.000.000.000.000 tấn. Còn nữa, bạn có biết rằng
Trả lời: Toàn bộ lượng nước biển hiện có nặng 1,2 TỶ TỶ tấn!
Thật khó tin
Ngày xửa ngày xưa, con người tin rằng Trái đất dẹt như cái
đĩa. Họ nghĩ rằng nếu bạn cứ đi thẳng một lèo, bạn sẽ bị rơi
xuống địa ngục! Và còn khó tin hơn, cho đến giờ vẫn có người
nghĩ như vậy.

18

https://thuviensach.vn

Vài cái biển chát chúa
Bạn có biết rằng có những phần thuộc đại dương không được gọi
là đại dương không? Chúng được gọi là biển. Thậm chí, nhiều biển
còn không đáng gọi là biển mà chỉ là hồ nước mặn. Về nguyên tắc,
một biển được coi là biển xịn phải nằm trong đại dương nào đó. Ví dụ
như Biển Nam Trung Hoa thuộc Thái Bình dương và Biển Bắc thuộc
Đại Tây dương. Vẫn hơi khó hình dung phải không? Thử nhìn bản
đồ dưới đây xem:

BIỂN BEAUFORT

BẮC CỰC

BIỂN LEPTEV
BIỂN
ĐEN

BIỂN
BẮC

BIỂN
CASPIAN

ĐỊA TRUNG HẢI
BIỂN
ĐỎ

BIỂN CARIBÊ

BIỂN ẢRẬP

ĐẠI TÂY
DƯƠNG

BIỂN NAM
TRUNG
HOA

BIỂN
SAN HÔ

NAM DƯƠNG
19

https://thuviensach.vn

Biển Đen Người Hy-Lạp cổ đại gọi nó bằng một cái tên rất êm tai,
dù rằng nó lởm chởm đá và giông bão suốt ngày. Theo họ, sẽ không
may mắn khi đặt một cái tên xấu xí dù cho nó có kinh khủng thế
nào đi nữa. Sau này, người Thổ Nhĩ Kỳ đổi lại tên, bởi biển này làm
họ sợ phát khiếp!
Biển Chết Nó mang cái tên gọi chết chóc này vì nước biển tại đây
mặn đắng mặn cay, đến độ không sinh vật nào có thể sống được. Nó
mặn gấp năm lần biển bình thường. Nhưng Biển Chết không phải là
biển xịn. Nó chỉ là một hồ nước mặn nội địa.
Địa Trung hải Người La mã gọi nó là “biển nằm ở trung tâm Trái
đất”. Thì đấy là họ nghĩ thế.
Bảy Biển Với dân đi biển thời xưa, bảy đã là “nhiều” lắm rồi. Và họ
cũng chỉ biết có 7 biển cả thảy – với họ thế giới chỉ có nhiêu đó mà
thôi. Đó là Biển Đỏ, Địa Trung hải, Vịnh Ba Tư, Biển Đen, Biển Trung
Hoa, Biển Caspian và Ấn Độ dương. Thực ra thì phải có đến 70 biển
chứ chả phải bảy. Nhưng họ cóc thèm quan tâm.
Biển Aegean Biển này được đặt tên theo một vị vua của Athen (Hy
Lạp cổ đại), vua Aegeus – người theo truyền thuyết đã chết một cách
hết sức bi thảm. Chuyện là thế này. Vua Aegeus có một người con tên
là Theseus, một chàng trai hết sức khôi ngô và dũng cảm. Ngay từ
khi mới mười tuổi, cậu đã giết được nhiều tên khổng lồ và quái vật.
Trong số đó có cả tên khổng lồ độc ác Xinix, kẻ thường cột những
nạn nhân xấu số vào hai cây thông bị hắn uốn cong, rồi bất thình lình
thả cây thông ra... Oái! Và bây giờ Theseus đang sẵn sàng cho thử
thách lớn nhất cuộc đời mình - kết liễu quái vật Minotaur nửa người
nửa bò tót sống trên đảo Crete bên cạnh. Không một ai dám đến gần
nó. Nhưng sự dũng cảm này không làm cha của Theseus an lòng.
“Sao con không ở nhà và lấy vợ đi?” Ông nói. “Như mọi đứa con
trai ngoan ngoãn khác.”
“Thôi mà bố,” Theseus trả lời. (Anh chàng cũng rất bướng bỉnh)

20

https://thuviensach.vn

“Thôi được,” vua Aegeus thở dài. “Tùy con. Nhưng cha chỉ xin con
một điều, nếu giết được quái vật, con hãy nhớ đổi cánh buồm màu
đen thành màu trắng khi trở về. Để cha biết con vẫn bình an.”
“Bố cứ yên tâm,” Theseus nói cho xong chuyện. “Hẹn gặp lại
bố nhé.”
Để đỡ phải kể dài dòng, tôi xin tóm tắt câu chuyện thế này. Theseus
đến Crete, và không hổ danh về lòng dũng cảm và vẻ điển trai, chàng
ta hạ thủ quái vật Minotaur một cách gọn ghẽ và cưới luôn Ariadne,
con gái cưng của vua Crete. Cô ấy hẳn đã mơ tưởng tới anh ta từ
lâu. Cô cùng Theseus trở về nhà gặp cha mẹ chàng. Trên đường đi,
đôi tình nhân dừng chân tại đảo Naxos nghỉ qua đêm. Nhưng đợi khi
Ariadne ngủ say, Theseus liền lên thuyền chuồn, bỏ lại nàng một
mình – chẳng nói chẳng rằng.
Tỉnh dậy và thấy mình bị ruồng bỏ, Ariandne ĐÙNG ĐÙNG NỔI
ĐIÊN.

... TRẢ LẠI NGƯƠI CHIẾC NHẪN
CHẾT TIỆT NÀY!

Rất may, cô quen vài người bạn quyền cao chức trọng, trong đó
có thần Dionysus (người hết sức ái mộ Ariadne). Thần liền ra tay, giở
phép thuật làm Theseus quên béng lời hứa với cha. Chắc bạn còn nhớ
lời hứa đổi màu cánh buồm? Và cứ thế, Theseus lướt sóng về nhà,
lòng phơi phới với lá buồm mang màu đen tang tóc. Thật là một sự
đãng trí chết người! Tưởng rằng con mình đã chết, vị vua già đáng

21

https://thuviensach.vn

thương đau đớn phát điên, nhảy từ trên vách đá xuống biển tự vẫn.
Athens mất một vị vua nhưng lại được cái tên cho vùng biển của họ.

Đáy biển sâu thực sự như thế nào? Liệu nó có hoàn toàn
tối mù, chán ngắt và phẳng lì? Hay núi, núi lửa, vực sâu là
có thật? Đáy biển có như những lời đồn thổi xưa nay? Tin
nhanh Địa Cầu quyết định sẽ đi đến cùng sự việc này. Chúng
tôi đã cử phóng viên nhanh nhẹn nhất, C. Shanty, thực hiện
phóng sự đặc biệt, một nhiệm vụ vô cùng khó khăn.

Núi dưới nước còn hơn
cả Everest!!!
Đây là tin chính thức!
Everest chưa phải đỉnh núi
cao nhất thế giới. Với độ
cao 8.848m, Everest còn
kém Mauna Kea hơn một
kilômét (khoảng 1.000m).

MAUNA KEA

22

EVEREST

https://thuviensach.vn

Ngọn núi lửa khổng lồ ở Thái

Hawaii thiên đường. Chắc các

Bình dương này đạt độ cao

bạn cũng biết, khi đi ngang

10.203m so với đáy biển. Đó

qua đó, tôi đã dành chút thời

là kỉ lục thế giới. Đỉnh

gian thăm thú...

núi nhô lên khỏi
mặt nước và tạo
thành hòn đảo

Sống núi trải rộng - Đại Tây

Iceland kéo dài đến Nam cực

dương đang rạn nứt?

là sống núi Đại Tây dương.

Quay lại với công việc, tôi đi

Nó kéo dài gần 11.000km, với

đến vùng giữa Đại Tây dương.

những đỉnh núi cao gần 4km.

Ở dưới đáy đại dương này tôi

Phần lớn dãy núi ở độ sâu hai

nghe nói có dãy núi dài nhất

kilômet dưới mặt nước..

thế giới. Ngay chính giữa, từ
PHẦN
DƯỚI
NƯỚC

PHẦN
TRÊN
CẠN

SỐNG NÚI ĐẠI TÂY DƯƠNG
DÀI TRÊN 11.000KM VÀ CAO 4KM

23

https://thuviensach.vn

Nói thật, dãy núi không phải

Rãnh Marianas. Đây là nơi

một dãy núi thường đâu. Dọc

sâu nhất, tối tăm nhất trên

dãy núi, đâu đâu cũng gặp

Trái đất. Và theo tôi, còn là

những khối đá nóng chảy

nơi đáng sợ nhất nữa.

đỏ rực đùn ra từ các vết nứt
dưới đáy biển. Ngay khi tiếp
xúc với nước, chúng nguội đi
và cứng lại, tạo thành những
ngọn núi và núi lửa mới.

ĐÁ NÓNG CHẢY

Tuy nhiên, nó không phải là cái
Và sống núi cổ xưa này cũng

rãnh duy nhất dưới biển. Rãnh

tạo nên đáy biển mới. Theo

là một khe nứt to khủng khiếp

những tính toán gần đây, Đại

dưới đáy biển, xảy ra khi một

Tây dương mỗi năm rộng ra

mảng đáy biển bị đẩy xuống

khoảng 4cm! Các nhà địa lý

dưới một mảng khác và tan

học gọi đó là “sự bành trướng

chảy trong lòng Trái đất. Quá

đáy biển”. Bởi vì, ừm, thì nó là

trình này được gọi là sự giảm

đáy biển mà, và hừm, lại rộng

ngầm (subduction) cho êm tai,

ra nữa... nhưng tôi không có

thay vì gọi là xô đẩy bên dưới.

nhiều thời gian để ở lại quan

Và đúng là như vậy. Các rãnh

sát.

dưới biển tương đương với
phần đáy biển mở rộng, khiến

Xuống nơi sâu nhất - rãnh
Marianas

Trái đất không phình to ra. Nếu
thế thì loạn hết cả lên và tớ sẽ
không thể quay về được nữa.

Điểm đến tiếp theo là vùng

Chỉ nghĩ đến thôi cũng đủ hãi...

tây bắc Thái Bình dương,
24

https://thuviensach.vn

Rãnh Marianas sâu tới
11.034m! Nếu cậu làm rơi
cái chân nhái, phải mất MỘT
GIỜ ĐỒNG HỒ nó mới chạm
đáy! May mà cái của tớ không
bị tuột.

Tối mật – nghĩa địa dưới
đáy biển
Kéo dài già nửa đáy biển và
rộng hàng kilômét. Nghĩa địa
dưới biển phẳng lì, không ở
đâu trên đất liền được như

Bờ biển nơi nào dài nhất?

vậy. Chúng thực sự là những

Quay trở về đất liền (phù!),

bình địa sâu thăm thẳm.

cũng có một vài kỷ lục riêng

Một sự bằng phẳng đến rợn

cho bờ biển. Bạn có biết

người! Khu vực khủng khiếp

rằng, nếu kéo thẳng toàn bộ

này còn bị bao phủ bởi một

bờ biển trên thế giới ra, thì

lớp bùn kinh tởm, hình thành

chúng sẽ quấn quanh Trái đất

từ xác của hàng triệu, hàng tỉ

đủ 13 vòng?

sinh vật biển lắng xuống đáy.

Xin chúc mừng, Canada! Không

Hàng tỉ tỉ XÁC CHẾT. Tôi phải

chỉ là một trong những nước lớn

chuồn thôi!

nhất thế giới, mà với 90.000km

25

https://thuviensach.vn

dọc bờ biển bạn cũng là đất

ở vị trí thứ hai là Indonesia, với

nước có bờ biển dài nhất. Xếp

vẻn vẹn 47.000km.

CANADA: NGOẰN NGÀ NGOẰN NGOÈO
Và cuối cùng, bạn cần phải

trên một cái ghế êm ái trong

bay về phía Nam, tới bờ biển

khách sạn Vọng Hải. Phẻ re!

phía Bắc đảo Hawaii để chiêm
ngưỡng vách đá cao nhất thế
giới. Nhảy từ đó xuống, bạn
sẽ phải rơi cả kilômét trước
khi chạm mặt nước. Còn lâu
tôi mới bén mảng tới gần
vách đá đó. Chính vì thế nên

CHÚC MỪNG!

tôi hoàn thành báo cáo này

Câu chuyện tới tới lui lui
Đã bao giờ bạn tưởng tượng mình sống ngay cạnh biển không?
Nghe cũng tuyệt đấy nhỉ, nhưng thật ra thì nó có thể trở thành nỗi
khủng khiếp với sóng gió bão bùng liên tục dội vào và đập tan tành
26

https://thuviensach.vn

bờ biển của bạn. Đó gọi là xói mòn, và nó không xỉa xói gì bạn. Khi
những con sóng đập vào bờ biển, chúng được gọi là “sóng xô bờ”
(breaking). Mọi chuyện như sau:

Cưỡi trên đầu sóng ngọn gió
Bạn cần:
Một đoạn bờ biển
Một ván lướt sóng
Một nạn nhân tình nguyện (thật ra, tình nguyện hay không cũng
thế thôi)
Việc phải làm:
Tiện thể chúng tôi đã nhờ được Dirk thợ lặn chỉ cho bạn:
1 Con sóng bắt đầu rất nhẹ nhàng và từ tốn. Thế là tốt rồi.

CHẬM NHƯ RÙA

2 Khi vào gần tới bờ, nó chậm dần lại do ma sát(*) với đáy biển(**)

TỐT HƠN
RỒI ĐẤY

* ma sát là lực cản sinh ra khi hai vật trượt qua nhau. Thử trượt tay bạn lên mặt
bàn xem. Lực ma sát sẽ làm chúng nặng hơn và di chuyển khó hơn.
** Các nhà hải dương học gọi đó là “chạm đáy”. Cứ biết thế. Hề hề.

27

https://thuviensach.vn

3 Con sóng cao dần lên...

KHÔNG BIẾT
BAO GIỜ MÌNH
MỚI CAO
ĐƯỢC THẾ
NÀY?

4 ... rồi đổ ập xuống và đập vào bờ biển. Aaahhhh!

28

https://thuviensach.vn

Tạo sóng
Đại dương khó thương liên tục chuyển động bởi sóng nước và dòng
chảy. Nhưng mà chúng là cái quỷ gì vậy? Sóng hình thành khi gió
thổi qua mặt biển. Gió càng mạnh, sóng càng to. Và có vài con sóng
to dễ sợ luôn. Năm 1933, thủy thủ đoàn xấu số trên chiến hạm USS
Ramapo chưa bao giờ đứng tim như thế khi một con sóng, ước chừng
cao khoảng 34m (cao hơn tòa nhà 10 tầng), chồm lên một cách đe dọa
ngay trước mũi con tàu. May mà họ còn sống để kể lại câu chuyện.

HỌ HOẢNG HỒN THÌ CŨNG PHẢI.
SÓNG BIỂN MẠNH KINH KHỦNG. NĂM 1968
MỘT CON SÓNG KHỔNG LỒ ĐÃ ĐÁNH VÀO CHIẾC TÀU
CHỞ DẦU GẦN BỜ BIỂN CỦA CHÂU PHI,
BẺ GÃY CON TÀU LÀM ĐÔI!
Nếu bạn muốn ra khơi khi thời tiết đang xấu, thì nên đi bằng tàu
ngầm. Sóng chỉ gầm gào trên mặt nước thôi, còn dưới sâu nó hiền
như em bé.
Thử tự mình tạo ra sóng xem sao. Tất nhiên nó không lớn bằng
sóng thật, thì có sao. Đổ nước vào đầy chậu rồi thổi qua mặt nước.
29

https://thuviensach.vn

Nhớ nhé, bạn thổi càng mạnh, thì sóng càng lớn. Cứ làm tiếp đi, thổi
mạnh vào! Nếu mẹ mắng vì bạn làm nhà cửa ướt nhẹp, hãy nói rằng:

NHƯNG CON CHỈ LÀM SÓNG SÁNH
TÍ TẸO ẤY MÀ!

TỚ VỚI CẬU GẶP
“SÓNG GIÓ” RỒI

Sóng cồn cồn cào
Sóng cồn:
a. không hẳn là sóng (bởi chúng không do gió tạo ra) và
b. chẳng liên quan gì tới các cồn cát cả
Chúng hình thành từ những trận động đất hoặc núi lửa phun dưới
đáy biển. Động đất và núi lửa phun truyền sóng chấn động qua nước
làm nước dềnh lên và gợn sóng. Ban đầu, những gợn sóng lăn tăn
không dễ nhận ra. Thực tế chúng có thể vượt qua tàu thuyền mà
không làm ai chú ý. Nhưng rồi chúng chuyển động ngày càng nhanh
hơn, nhanh như máy bay, cho đến khi vào gần bờ. Giờ mới có chuyện
đây. Chúng chồm lên, cao trên 30m, và đổ ập xuống nghe đánh ẦM!
30

https://thuviensach.vn

CỨU VỚI!

SÓNG
CHẤN ĐỘNG

SÓNG
CỒN

DIRK
LƯỚT
SÓNG

NÚI LỬA
Có một loại sóng cồn khủng khiếp đến độ có thể nhấn chìm cả một
hòn đảo. Các nhà địa lý gọi nó là sóng thần (tsunamis) - tiếng Nhật
tsu là cảng còn nami là sóng. Con sóng thần lớn nhất từ trước tới nay
cao tới 85m. Năm 1946, trận sóng thần ở Hawaii tóm lấy một ngôi
nhà, kéo nó đi hàng trăm mét trên đường phố rồi lại trả về chỗ cũ.
Êm ru tới độ bữa sáng trên bàn không hề suy suyển!

Ơ! HÌNH NHƯ CHÚNG TA KHÔNG
CÒN LÀ SỐ NHÀ 42 NỮA RỒI!

31

https://thuviensach.vn

Dòng chảy miên man
Quay cuồng ngay bên dưới mặt biển là những dòng nước khổng
lồ gọi là hải lưu. Chúng tung tăng khắp nơi cùng với gió. Nhưng thế
quái nào mà chúng làm được như vậy? Một vài dòng hải lưu khá ấm
(lên tới 300C); số khác lại lạnh buốt (tới -20C). Các dòng hải lưu lấy
nguồn nước ấm ở gần xích đạo, còn nguồn nước lạnh thì từ các cực,
và chuyển đi khắp thế giới. Việc này làm cho nhiệt độ trên đất liền
được điều hòa. Không có những dòng chảy quan trọng này, vùng
xích đạo sẽ nóng hơn, còn các cực sẽ lạnh hơn. Và cuộc sống vì vậy
không được thoải mái cho lắm. Có những dòng hải lưu lớn kinh khủng.
Như dòng hải lưu lạnh Dòng Gió Tây (West Wind Drift) chẳng hạn.
Nó chảy quanh Nam cực, mang theo lượng nước gấp 2.000 lần sông
Amazon hùng vĩ ở Braxil, con sông lớn nhất thế giới!

GREENLAND

NƯỚC LẠNH
ALASKA

NƯỚC RẤT
LẠNH

NƯỚC MÁT

NƯỚC
MÁT

NƯỚC LẠNH
VỪA
NƯỚC ẤM

Thủy triều quỷ quái
Không chỉ những con sóng hay hải lưu khiến đại dương chuyển
động không ngừng. Ngày hai lần, biển dâng cao và ngập tràn bờ.
Và cũng hai lần một ngày, nước rút ngược ra. Đó chính là thủy triều.
32

https://thuviensach.vn

Thủy triều lên thì nước dâng lên (nước lớn). Thủy triều xuống thì
nước rút về (nước ròng). Nguyên nhân chủ yếu gây ra thủy triều là
lực hấp dẫn của Mặt trăng kéo phần đại dương ở gần nó nhất lên
thành một bướu nước khổng lồ. Nhưng chưa hết. Cũng trong lúc đó,
Trái đất quay quanh trục (đường thẳng tưởng tượng chạy xuyên qua
chính giữa). Và khi đó, nó kéo đại dương ở phía đối diện tạo thành
một bướu nước khác. Rối rắm quá hả? Không sao. Hãy xem Biểu đồ
biển số 1 của Dirk.

Biểu đồ biển số 1 của Dirk
LỰC HÚT CỦA MẶT TRĂNG
KÉO NƯỚC ĐẠI DƯƠNG

MẶT TRĂNG
(KHÔNG PHẢI
LÀM TỪ PHO MÁT)

VÒNG EO
CỦA DIRK
TRÁI ĐẤT QUAY

MẶT
TRĂNG
KÉO
QUỸ ĐẠO
CỦA
MẶT TRĂNG

TRỤC QUAY

CÁC BƯỚU NƯỚC

Để thêm phần rắm rối, một tháng đôi lần Mặt trời cũng dính phần.
Khi Mặt trời và Mặt trăng cùng nằm trên một đường thẳng, chúng
làm cho con nước lớn lên cực cao và ròng cực thấp. Và đó là triều
cao (dân gian gọi là triều sóc vọng). Hãy xem biểu đồ số 2.
33

https://thuviensach.vn

Biểu đồ số 2 của Dirk
TRIỀU SÓC
VỌNG

MẶT
TRĂNG

QUỸ ĐẠO
MẶT TRĂNG

NÓNG ƠI
LÀ NÓNG

TRÁI
ĐẤT

MẶT
TRỜI
MẶT TRỜI,
MẶT TRĂNG
CÙNG KÉO

BƯỚU NƯỚC
LỚN HƠN

Khi lực kéo của Mặt trời và Mặt trăng vuông góc với nhau, thì con
nước lớn lên không cao và con nước ròng xuống không thấp. Bạn
hiểu không? Nó được gọi là tuần triều thấp (triều trực thế). Hãy xem
biểu đồ số 3.

Biểu đồ số 3 của Dirk
TRIỀU
TRỰC THẾ

BƯỚU NƯỚC
BÉ TÍ

VẪN CỨ
NÓNG
NHƯ CŨ

TRÁI
ĐẤT
QUỸ ĐẠO
MẶT TRĂNG

MẶT
TRĂNG

MẶT
TRỜI

MẶT TRỜI VÀ
MẶT TRĂNG KÉO
VUÔNG GÓC
34

https://thuviensach.vn

Thật khó tin
Phải, thật khó mà tin nổi những lý giải về thủy triều của người
xưa. Thí dụ người Nhật có những ý kiến rất thú vị. Theo đó, hai
hòn ngọc lớn của các thần linh là nguyên nhân gây ra thủy triều.
Khi được ném xuống biển, một hòn làm nước ròng còn hòn kia
làm cho nước triều dâng lên. Hãy xem biểu đồ số 4 của Dirk.

Biểu đồ số 4 về biển của Dirk

THỦY TRIỀU
XUỐNG

THỦY TRIỀU
LÊN

(CON NƯỚC
RÒNG)

(CON NƯỚC
LỚN)

Tam giác Bermuda hay ba phần cho mọi câu chuyện
Nơi đặc biệt nguy hiểm trên đại dương chính là Tam giác Bermuda
đáng sợ (còn được gọi là Tam giác Quỷ). Vùng tam giác rộng lớn trên
Đại Tây dương này, nằm giữa Puerto-Rico, Miami và Bermuda. Và
nó đã khiến các nhà địa lý điên đầu trong suốt mấy chục năm trời.
Tại sao ư? Ồ, trong vòng 40 năm trở lại đây Tam giác Quỷ đã nuốt
trọn khoảng 100 tàu bè cùng hàng trăm thủy thủ xấu số. Không để
lại tăm tích.
Chẳng hạn như vào năm 1918, con tàu hơi nước to đùng mang
tên Cyclops đã biến mất tăm mất tích khi đi qua đây, cùng toàn bộ
309 người trên tàu. Nhưng rắc rối đã bắt đầu từ trước đấy rất lâu
35

https://thuviensach.vn

rồi. Năm 1881, ba thủy thủ của một con tàu chở gỗ đã biến mất
trong vòng một tuần, trước khi tất cả những người khác cũng “bốc
hơi” theo. Trong phần lớn các trường hợp, tàu bè mất tích khi trời
yên biển lặng, chẳng vì một nguyên nhân cụ thể nào. Và chúng cũng
biến mất một cách đột ngột, đến nỗi không kịp gửi tín hiệu cấp cứu.
Mà nào chỉ có tàu thuyền đâu. Ngày 5-12-1944, vào thời điểm Thế
chiến 2 đang vô cùng khốc liệt. Năm chiếc máy bay ném bom của
Hải quân Mỹ, trên mỗi chiếc là phi hành đoàn ba người xuất kích từ
Florida. Khi bay qua Tam giác Quỷ, lần lượt từng chiếc, từng chiếc
một đã biến mất vào thinh không... Ngày hôm đó trời quang mây
tạnh. Mọi máy móc trên máy bay hoạt động tốt. Một chiếc máy bay
cứu hộ được phái đi tìm họ. Vài phút sau, nó cũng biến luôn!

BÁO CÁO, CHÚNG TÔI
ĐANG BAY QUA TAM GIÁC
BERMUDA...

Chuyện quái quỷ gì vậy? Sự trùng hợp ngẫu nhiên hay cái gì đó
cực kỳ ghê rợn? Ai hay cái gì đã gây ra? Sau đây là một vài nguyên
nhân có thể:
1 Thời tiết tại khu vực này của Đại Tây dương cực kỳ khó đoán. Bầu
trời đang xanh ngăn ngắt thế mà chỉ vài phút sau đã gió mưa vần
vũ. Kinh khủng nhất là những trận bão nhiệt đới. Kẻ khủng bố
trên không này có thể thổi bay tàu bè hoặc đập nát chúng thành
từng mảnh.
36

https://thuviensach.vn

2 Những con tàu cũng có thể bị vòi rồng nhấn chìm. Vòi rồng là
một cái phễu không khí xoáy tít thò lò xuất phát từ những đám
mây dông. Khi luồng không khí xoáy này chạm xuống mặt nước,
nó sẽ hút nước lên không trung, tạo thành một cột nước mịt mù,
có thể cao hơn 1km. Nhưng vòi rồng chỉ duy trì được khoảng 15
phút. Sau đó bạn cần phải BIẾN!, bởi tất cả số nước sẽ ầm ầm
đổ xuống.

...RỒI LẠI
ĐỔ XUỐNG

NƯỚC BỊ
HÚT LÊN...

3 Thế còn những vụ nổ dưới nước thì sao? Có thể chính là chúng?
Năm 1995, các nhà khoa học đã tìm ra một túi khí metan lớn tích
tụ dưới đáy biển. Một người nói:

SỰ GIẢI PHÓNG KHÍ NÀY CŨNG GIỐNG NHƯ VIỆC LẮC MẠNH MỘT
CHAI CÔCA KHỔNG LỒ. ĐẠI DƯƠNG SẼ NỔ ĐÁNH BỐP. TÀU BÈ MẤT
SỨC NỔI VÀ CHÌM LỈM CHỈ TRONG VÀI PHÚT. NƯỚC CHỨA MỘT
LƯỢNG LỚN KHÍ GAS SẼ LOÃNG HƠN BÌNH THƯỜNG, VÌ VẬY TÀU
THUYỀN SẼ CHÌM CÒN MÁY BAY THÌ RƠI THẲNG XUỐNG NƯỚC.

(TB: Đó là còn chưa kể nó hôi rình nữa. Metan có mùi rất hôi)
37

https://thuviensach.vn

4 Kim loại hình thành dưới đáy biển có tác động như một cục nam
châm khổng lồ. Cái gì đó chắc đã làm rối loạn la bàn trên tàu khi
đi qua Tam giác Quỷ. Và điều đó là nguyên n...